• Арга-методу
  • Уруглар: Ийе! СЛШ (хой)
  • СЛШ (хой)
  • Танцы(ховен ышкаш хоюг) Сарбашкыннар кирип кээр
  • Уруглар
  • МЭЧ(хой)
  • Уруглар Соок-Ирей ООЧ
  • САБ (дээрбечилер).Оо, кандыг кончуг чараш кеттинген,кааастанган аннар бар чувел.Мында чуу бооп турары ол (Сурлуг чугааланыр) ОЧЧ.
  • Хом АА.
  • ОЧЧ. Ойт, шивисти долганыпкаш, кырган ача Соок ирейни, Харчыгашты чалаалынар!
  • (Соок Ирей)
  • Соок Ирей.
  • Ыры «Шивижигеш» Соок-Ирей

  • Скачать 89.54 Kb.


    Дата05.12.2017
    Размер89.54 Kb.

    Скачать 89.54 Kb.

    Чаа чыл-биле!





    «Чаа чыл-биле!»

    Аксы-Барлык ортумак школазынын

    ооредилге кижизидилге башкызы

    Монгуш Мария Сурээвна

    2015 чыл.

    Темазы: «Чаа чыл-биле Сарбашкын»



    Сорулгазы: 1.Уругларынын сѳс-домаан сайзырардыр; сагынгыр, тывынгыр чорукка кижизидер; чараш чуулче чуткулду бедидер, байырлалды эки хей-аътты бедик кѳдурлуушкуннуг эрттирерин чедип алыр. чылды чер-черлерде канчаар уткуп байырлап турарынын дугайында билиглерни дамчыдары.

    2. Ада-ие, ѳѳреникчи база башкынын аразында харылзааны экижидип,найыралды быжыктырары. Ада-иени школанын амыдыралынче хаара тудары.

    3. кижи-бурузунун сеткилинге байырланчыг хѳѳну оттурары.

    Дерилгези: Чаа чыл дугайында хана-солуннар, чуруктар делгелгези, шивижигешти кааастаар, узун чараш илчирбелер; соок ирей, харчыгаш, музыкалыг топ, микрофоннар,колонна ( чаа чыл дугаыйнда ыры, шулуктер, танцы сам

    Арга-методу: Оюн, концерт.

    Чорудуу.

    МЭЧ (хой) Экии эргим чараш анчыгаштар, уруглар! Экии ѳннуктер! Бистер кымнар-дыр бис, танып тур силер бе? (Долганып бодун кѳргузер) Бис силернин одар белчиринерде тодап чоруур хойларынар-дыр бис. Торээн тайгамга чылыг ак чоорганым эштип алгаш удуп чыдырымда мени Соок-Ирей кырган-ачам келгеш, мен бичии-ле озалдап чеде бээр мен, сен аныяк чиик адак кижи Аксы-Барлык ортумак школазынын уруглары биле ойнап-хоглеп тур, мени манай бээрлер дээш чорудупту. Бистер-биле ойнаар силер бе, уруглар?

    Уруглар: Ийе!

    СЛШ (хой): А силер мында чогум чуну канчаар дээшдин чыглып келдинер?

    Уруглар: Чаа-чылды уткуур дээш

    МЭЧ (хой): Чаа-чылды уткуурунга чуу чугула херегил инчеш?

    Уруглар: Шивижигеш.



    СЛШ (хой):Шын. Бо шивинин чараш деп чувезин магалыыын. Мени база мынчаар хепкерип шыдаар силер бе?

    (Уруглар шивини долгандыр четтинчипкеш «Шивижигешти» ырлажыр.



    МЭЧ (хой): четтирдим ѳннуктер, амырадым.

    Че, ам олурп алгаш бичии дыштаныылынар. Мен силерге айтырыглар салыйн, кым шын харыылаптар эвес.

    1. Холу-буду чок-даа болза кончуг чараш чурук чураан. (Хыраа) 2.Чылдын эн-не соок уези (Кыш)

    3. Кыш чуу чокта болдунмазыл? (Хар) 4. Кыштын ѳну кандыгыл? (ак) 5. Соок-Ирейнин уруу кымыл?(Харжыгаш)

    МЭЧ(хой)

    Долгангаштын,дорт баскаш,шагай туткаш

    Долу белек баглап аскан

    Торгу хендир- аттракционга

    Доозавыс киржиилинер

    А Т Т Р А К Ц И ОН ( дузалажыр улус ММС( 1кл,СББ-2 кл,ХАА-3кл,САБ-4 кл)

    ААА(хой) Чарашпайлар доозанарны

    Танцы-самче чалап тур бис

    Шимиттинген шививисти

    Долганыпкаш, хоглээлинер.

    Танцы(ховен ышкаш хоюг)

    Сарбашкыннар кирип кээр

    - Экии уруглар! Бистин кырган-ачавыс манаа келди бе?

    Уруглар: Чок.Чок

    ОЧЧ(сарбашкын) - Кырган-ачавыстын хар-назыны улгаткан. Орук ара шуурганга таварышкаш кырган-ачавыстан аза бердивис , уруглар. Силерни бичии чаштарны кырган-ачавыс дыннап каар боор, кыйгырып кѳрунерем уруглар.

    Уруглар: Соок -Ирей!2

    ОЧЧ (сарбашкын)-Ойт, кымнар мында турары ол.Бистер уруглар-биле ойнаар дээш келдивис.Аттыг хѳй тоолдарнын маадырлары мында аалдап келген,оо!Орус улустун тоолдарынын маадырлары кымнар ирги?Пушкин,Толстой чогаалчыларнын тоолдарынын маадырлары бар бе?

    МЭЧ(хой) Мананар, сарбашкыннар, силернин кирер айынар бичии элек

    СЛШ (хой).Ам дээрезинде бистер уруглар-биле чоруур бердинде бичии ойнаптарывыс.

    ААА(сарбашкын).Чок,чок бис база.

    МЭЧ (хой).Бо кандаай хойлар боор, бир чылда ийи чыл турбас. «Элек», «мананар» деп состер билир силер бе?

    ОЧЧ (сарбашкын) Чорунар, бис елкага турар бис.(Ыглай бээр).

    ДНА (аза). Чуу кончуг дааш шимээн ундуруп турар улус силер?Конфетсиин,чигирсиин!Аштап тур мен.Кымны чиир чоор.Эн-не семизин, арганы-даа хей.

    МЭЧ(хой).Адыр,адыр аза.Бичии мана.Чуу чылды удеп турар бис, аза?

    ДНА(аза).Ыы-ы,адыр мана.Ойт,уруглар, оолдар база бар чээй.Уруглар менээ дузулажынар.

    Уруглар.Хой чылды удеп турар бис.

    СЛШ(Хой).Бистер бичии уруглар биле ойнап аар дээривиске сарбашкыннар бисти чорунар деп, далаштырып туру.

    ДНА(аза).Аа,ам-на силер дуктугбейлер бо чаа чылда артык бооп турар, силерни чиир-ле.

    ООЧ( сарбашкын).Аза,азажыгаш, аажок кежээ,чараш силер але. Уруглар аза кадайны хорадатпайн бичии коргузугден ойнаптаалынар, че.Чуге ынак силер аза-аа.(Чазыдар)

    ДНА(аза).Тоолдарга ынак мен.

    МЭЧ(хой)Че,уруглар кымнар тоолдарны азага кѳргузер(1 кл.тоол узундузу кѳргузер)

    ДНА(аза) Мен-даа тоол биле тодуп алдым.Ам суксай бердим,бээр келинер дуктугбейлер. Барлык хеминер кайда чувел. Ынаар мени чедиринер. Оон……

    МЭЧ(хой).Бээр кел, кызыл сарбашкын азаны силер Барлык арыынга астырып кааптынар.Оон кырган-ачанарны база уткуп эккелинер че.

    ОЧЧ (сарбашкын) Чок,чок,силернин уенер эрте берди.Силер ол азаны ап алынар.

    СЛШ (хой).Чуу кончуг дедир амытан дээр силер уруглар,ам уруглар-биле байырлажып аар болган-тыр бис.



    МЭЧ(хой).Оолдар,уруглар бис-даа ажыл херээнерни бир чыл ишти эки кылып…..Бис ам 12 чыл болгаш катап аалдап кээр бис…

    ААА(сарбашкын).Азаны ап алынар, Барлык суун ижидип кааш чогуур черинче чордуптунар.

    ООЧ(сарбашкын) Менди чаагай! Чоруунар чогузун.(Аажок амырап тура удээр).

    ААА(сарбашкын).Аалчылар шупту келген

    Аннар куштар база четче

    Ынчалза-даа аравыста

    Ырак черден аалчы чогул? Кым-дыр уруглар!



    Уруглар Соок-Ирей

    ООЧ.Соок-Ирей келбээн шаанда

    Солун эвес байырлал боор

    Солун дурген кээр кылдыр

    Чалаалынар, моорлазын!


    (Соок Ирей-кырган ача-чалап тур бис.Моорланар!)

    Дээрбечилер кире халчып кээр (СааяАБ,Хом АА,Херел АА)

    САБ (дээрбечилер).Оо, кандыг кончуг чараш кеттинген,кааастанган аннар бар чувел?.Мында чуу бооп турары ол? (Сурлуг чугааланыр)

    ОЧЧ.Силер чуу деп улус силер?

    Хом АА. Бисти танывайн тур силер бе, дуктугбейлер,Бис дээрге… Аа бо шивини ап аар-дыр.

    ААА. Мананар, мананар, шиви чок манаа чаа чыл болбайн баар.

    ОЧЧ.Соок ирей база келбес.Кырган-ачавыс эндере конфет эккел чыдар.

    САБ. Ойт, уруглар бисти силернин байырлалынарга артып каарын чопшээреп корунер аа.Бистер дыннангыр, чурумнуг боор бис.

    Уруглар. Чопшээреп тур бис! (Дээрбечилер артып каар.)

    ОЧЧ. Ойт, шивисти долганыпкаш, кырган ача Соок ирейни, Харчыгашты чалаалынар!

    Соок Ирей чалап тур бис, моорланар!

    САБ. Сонгу доштуг океандан

    Солун белээн чуктеп алган сорунзалыг кызы –биле

    Соок Ирей Чоруп олур!

    Уткуп хулээп алыылынар!
    (Соок Ирей) Экивенер! Экивенер!

    Эргим чонум, ажы-толум

    Чаа чыл-биле!
    Харчыгаш

    Чаа чылдын будуузунде

    Чараш кыстар,оолдарга

    Кадыкшылды,оорушкуну

    Катай хаара кузедивис!
    Соок Ирей.Чечектернин каазы дег

    Сеткилинер Сергек чорзун

    Алыс келир чуртталганар

    Аккан Хем дег узун болзун


    Харчыгаш.Ыры чокта Чаа чыл турбас

    Шививис чалгаарап тур.

    Шививисти долганыпкаш

    Ырлажыптаал,танцылаал.

    (Ырлаар )
    Ыры «Шивижигеш»
    Соок-Ирей Экизин аа! Байырланчыын!

    Аннар, куштар болуп хуулган

    Ажы-толдун чаражын аар!

    Харжыгажым, кызым дурген

    Белектерден улеп корем.
    Харжыгаш Чаа чылдын байырында

    Чараш самдан,уян ырдан

    Кырган ачай,соок ирейге

    Кымнар баштай баралгаарыл?

    (уруглар ырлап, шулуктээр)

    Соок- Ирей Унунернин дынналбазын

    Кулаам шала дыннавастаан

    Ургулчу-ле соокка чоруур

    Ам-даа ыыткыр ырланар!

    (Уруглар,шулуктээр, ырлаар)

    МЭЧ (хой): Ой – ой уруглар уткан – дыр мен менээ база бичи состен беринер аа. Мындыг чараш дангыналар, моге эрлер-тажылар, аннар куштар чыылганда, магадавас арга чоктыр. Соолгу дужаал номчуптайын чошпээренер.

    Дужаал №1

    2015 чылда хой чылында 4-5 деп демдектерге ооренген сургуулдарны Соок-Ирейнин белектери шаннап мактаарын бодумга дагзыыйн.
    Дужаал №2

    Чаа-Чыл байырлалында танытынмас чараш хеп кеткеннерни шаннаарын шииткекчилерге дагзыр.


    Дужаал № 3

    Ол-ла бугу ажылдарны уламчылаарын база Чаа-Чыл байырлалын Аксы-Барлык суурнун чуртакчыларын толептиг уткуп хулээп алырын чаа 2016 чылга дагзыр, дужулгемни Сарбашкыннарга хулээдип берип тур мен.

    Байырлыг 12 чыл болгаш база катап аалдап кээр мен. Байырлыг, байырлыг! (хой биле сарбашкыннар хол тутчуп байырлажыр) хой шиви биле байырлажыр. Мээн – биле ам бир ырыдан шиви долгандыр ырлажыптаалынар. (Ыры елка - КШЭ)

    Аксы-Барлык школазынын ооредилге эргелекчизинге сос Моктээр Э.Ч. (эки ооренген оореникчилерни шаннап мактаар)


    Соок-Ирей:

    Арай изиин, ажы-толум

    Эриксей-даа бердим ышкаш

    Кымда шулук ыры арты

    Далажынар уругларым

    (Уруглар елка долгандыр Соок-Ирей-биле танцылаар)


    Соок-Ирей:

    Че уругларым изиин изиин

    Сарбашкыннар силерге

    кан дег быжыг кадыкшылды,

    аас-кежик оорушкуну

    эртем билиг чедип аар дээш

    Чаа-Чылда кузеп тур мен!
    Харжыгаш:

    Делегейни дээскиннер дээш,

    Дендии дурген чедип келген

    Кырган-ача Соок-Ирейни

    Оске чоннар маннап турар
    Соок-Ирей:

    Уутунмас кежик чолду

    Уругларга кузедивис

    Келир чылын душчу бээр бис

    Байырлыг че чарашпайлар!
    Сарбашкыннар (ОЧЧ):

    Тергиин чурук чурааннарны

    Таныттынмас маскаларны,

    Танцылап, хоглээнерни,

    Тодарадып, адаалынар.
    Сарбашкыннар (ААА):

    Дугаар бижээн саазынарлыг

    «Аас-кежиктиглер» кайда ирги?

    Лоторея ойнаашкынын

    Дарый дурген эгелээли (лоторея ойнадыр)
    Сарбашкын (ОЧЧ):

    Байыр чедириишкинниг

    Телеграмма эндерилген

    Ону манаа номчуп турбайн



    Ээлеринге хулээдип бээйн.