• гл. 50 (О споре, возникшем между христианами о святом духе божьем; о том, как следует говорить: только «от отца» или «от отца и сына»)
  • Художественная литература албан
  • Badmutiunu surp Keorknunq da skançeliki, xaysı ki ulu skançelik etiptir” , “Ohannes Osgiperannınq aytkanı Krisdosnunq tonu üçün”, “Aytkanı Ohannes vartabedninq E ѕ
  • Uslu Xiqarnınq sözü, esi, axılı»
  • Badmutiunu surp Keorknunq da skançeliki, xaysı ki ulu skançelik etiptir Сказание о св . Георгии
  • Okosdos cesar edi
  • Ulu Ermeniliktənbiz
  • Munda
  • Aytmanqz ki, Krisdos ölüdən turdu.



  • страница17/24
    Дата15.05.2017
    Размер3.59 Mb.

    Письменное наследие Кавказских албан том 1


    1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   24

    Примечание: Извстно, что армяне смогли дать правильный ответ после того, как попросили об этом албанских богословов Ванакана и Вардана. По этому поводу Киракос Гянджинский в гл. 50 (О споре, возникшем между христианами о святом духе божьем; о том, как следует говорить: только «от отца» или «от отца и сына») пишет:

    «Спор этот между христианами подняли римляне, ибо папа римский написал великому армянскому католикосу владыке Константину, восседавшему в то время в крепости Ромейской (так как там находился престол святого Григора со времени Григора и Нерсеса — двух святых братьев, происходивших из династии Аршакидов, мужей ученых и ревностно служивших божьей вере), дескать: «Как вы исповедуете всесвятого духа божьего, исходящим и появившимся только от отца или от отца и сына? Поскольку римляне так исповедуют: "от отца и сына"». То же самое они написали и армянскому царю Хетуму и потребовали ответа.

    И те собрали в городе Сисе, что в Киликии, мудрецов своей страны из армян, греков, сирийцев и иных христианских народов, которых только нашли. Греки сказали: «только от отца», а некоторые из сирийцев — иначе. [Участники] собора — армяне написали в Албанию ученому вардапету Ванакану (ибо в то время он был весьма известен), и вардапету Вардану, и Иовсепу, и другим, чтоб узнать, что они скажут, и тогда только ответить римлянам».
    Художественная литература албан
    Албаны оставили нам - своим потомкам в наследство богатую художественную литературу, в основном религиозного характера. Среди них можно отметить такие шедевра албанской и азербайджанской литературы, как “Badmutiunu surp Keorknunq da skançeliki, xaysı ki ulu skançelik etiptir”, “Ohannes Osgiperannınq aytkanı Krisdosnunq tonu üçün”, “Aytkanı Ohannes vartabedninq Eѕrzinganli ögüt can sartınSurp Krikordan sormaxı da cuapı friştəninq” (Вен. 1126), “Badmutiunu da yaxşı xılığanı surp Mariane qojsnunq ki, Krisdos üçün xıyıalıp xanın töktü dinsiz qrabaşd padşahtan(Вена 143) и т.д.

    Из образцов светской художественной литературы на албанском (кыпчакском) языке пока обнаружен лишь албанский (кыпчакский) вариант распространенного на Востоке дидактического произведения «Uslu Xiqarnınq sözü, esi, axılı» («История мудрого Хикара», или «Сказание об Акире премудром»). Это ркп. № 468 (лл. 54 об.-62) Библиотеки Конгрегации армянских мхитаристов в Вене. Этому произведению посвящена совместная работа Ж.Дени и Э.Трыярского (Deny, Tryjarski 1964a).


    Badmutiunu surp Keorknunq da skançeliki,

    xaysı ki ulu skançelik etiptir

    Сказание о св. Георгии
    (Отредактированные и измененные позже места выделены)

    Okosdos xannınq xanlıxına Rımadan mununq vaxtına endi Ari Can Mariamğa. Mariam toğurdu Krisdosnu Petğehemdə. Da tatar xanları keldilər da başxışladılar Krisdosnu.

    Mununq vaxtına oğlanlarnı tas etər edi, cuhut xan bar edi Herovtes, Petğehemdə. Da xactı Krisdos Mısırğa, da bu dinsiz xan Zakaria markareni öldürdü. Xaçtı Jovanes Bampiliağa da Prikiağa. Andan sonqra öldü bu dinsiz xan Herovtes, da anınq ornuna Arkeğajos xan boldu. Mununq vaxtına xayttı Krisdos Mısırdan da toxtadı Nazarettə. Ol vaxtın çıxtı Jovanes karoz berməgə. Dağı da Beğados Bondalı keldi Jerusağemgə da Arkeğajos Hreasdanğa. Bularnınq vaxtına yasald Andiok Kermən da Urha. Da ermeni xan bar edi Apkar. Öldi Arkeğajos xan, da Herovdes da xardaşı Herovtie xanlıx edi da sonqra Herovtia aldı kensinə xatın Ares xannınq xızın, da Herovtes sövər edi anınq xatının.

    Mununq vaxtına keldi Biyimiz Krisdos mğrdutiunğa, da surp Jovanes tabalar edi Herovtes xannı anınq üçün ki, klər edi xardaşınınq xatının alma. Andan sonqra Herovtesgə oğlan boldu, da Herovtianınq xızı keldi da oynadı, da asrı biyəndi anınq oyunun, da ayttı xan xızğa: «Egər yarım xanlıxımnı izdəsənq, sanqa beriyim».

    Da ol xız anasından ögütlənip edi, ayttı:

    Nemə izdəmən sendən, tek surp Jovanesninq başın. Yeberdi xan da kestirdi surp Jovanesninq başın. Aldılar da xoydular tepsi içinə da keltirdilər xannınq alnına, da xan olturup edi kendininq biyləri bilə. Ansızım susd bastı kendilərin.



    Xaçan boldu Eyəmiz Jisus Krisdos 30 yaşına, yeberdi kendininq arakellərin ki: «Barınqız, dünyada karoz berinqiz». Yeberdi Bedrosnı, Ohanesni, Andreasnı, Pilibosnı, Partoğemeosnı, Mateosnı, Tomasnı, Agopnı, Şmavonnı. Da bular Ari Cannınq şnorku bilə etərlər edi hakimlik barça türlü millətkə, eski duşmannı xaçırırlar edi, xastalarnın saaytırlar edi da barçanı tügəllərlər edi Krisdosnunq küçü bilə.

    Bularnınq vaxtına Apkar xan ermeni tınsızlandı tenindən da köp altın, kümüş sattı hakimlərgə kendininq kerəkinə ki, sağayğay edi, da nemə boluşmadı. Ol vaxtta işitti Biyimiz Krisdos üçün ki, köp türlü pjşqutiun etiyir xastalarğa. Da suxlanır edi körməgə Krisdosnu, da bolmas edir körməgə Krisdosnu. Okosdos cesar edi da Beğados starosta edi anınq xolundan Jerusağelmdə. Anınq üçün imanır edi. Andan sonqra Apkar xan ündətti Zate atlə naxaşnı da ayttп:

    Xanlıx ton ettir Krisdoska.



    Tek ayttı Zatte:

    Işitipmen men ki, Krisdos Tenqridir, ki yaratıptır köknu da yerni, da adəmini topraxtan,– da ayttı: – Ölümsüz Tenqrigə ne türlü bolur ton tikməgə? Necik munu sağış etiyirlər edi 1-i biri arasına, keldilər bezirganlar da keltirdilər haybatlı ton ipkin Krisdoska layıx, keltirdilər da çöküp xoydular bu haybatlı tonnu.



    Kördü xan bu tonnu ki, heç tikişi yox, seskəndi da tanqlandı bu işkə.Tek sordu xan bezirganlardan ki:

    Xaydan tüştü bu ton sizgə?



    Tek ayttılar bezirganlar:

    Xoyçılardan satun aldıx.



    Buyurdu xan ündətməgə xoyçılarnı. Tek sordu xoyçılardan:

    Xaydan tüştü bu ton sizgə?



    Cuvap berdilər xoyçılar:

    Xanımız, sağ bolğaysen menqi! Biz açıx közümüz bilə alani aldıx munı, necik ki keç basıyır edi bizim xoylarımıznı, tek tanqğa manq ot yandı kendi kensinə, da biz, munu körüp, asrı seskəndix, sağındıx ki, xaraxçılar edi, tek 1 yerdə yığıldıx barçamız, andan sonqra bardıx ol yergə, kördüx tanq adəmilər otlu xanatlılar ki, xulux etiyirlər edi bu tonğa, da biz xorxtux yuvuxlanma ol yergə.



    Tek alar bizgə aytırlar edi:

    Kelinqiz da xorxmanqız, xoyçılar.



    Da aldılar kendiləri friştələr da çürgədilər axketənninq içinə.

    Da ayttılar:

    San sizgə, xoyçılar ki, biz bunu köktən keltiripbiz, da siz arzani boldunquz bu dünyada kötürməgə.



    Ol vaxtta markareanal boldu Apkar xan da ayttı ki:

    Krisdosnunq toğuşuna xoyçılar xulux ettilər da emdi etsərlər xaçka kelgəninə də.



    Alğışladı alarnı da boşattı eminlik bilə, ol türlü bezirganlar da ki, bardılar xannınq alnına, xaysı ki kümüşnü berdilər.

    Tek ol vaxtta ündətti Zade atlı nağaşnı, da berdi ol tonnu da kümüşnü, da ayttı ki:

    Elt munu mendən başxış Krisdoska da keltirgəysen anınq sürətin yazıp. Inanırmen ki egər yetsə manqa anınq sürətininq körkü, ol vağtın sağayırmen. Egər kləsə anınq biyliki ki, kelgəy da birgəmə xanlıx etkəy.



    Okosdos cesar öldü, da cuhutlar duşman xayttılar Krisdoska da cəht etərlər edi ki, xaçka keltirgəylər edi Krisdosnu, anınq üçün ki, xorxarlar edi: xandır ki, tas etməgəy edi kendilərin. Anınq üstünə Zatte hadirləndi kendininq ricerləri bilə, da yetti Jerusağemgə Krisdoska, da kördü Krisdosnunq çövrəsinə asrı köp friştələr. Necik keldi da bardı Pilibos arakelninq xatına, da Pilibos arakel yeberdi Antreas arakelninq xatına. Tek ayttı Zatte:

    Klərmen Krisdosnu körməgə.



    Tek arakellər bildirdilər Krisdoska, buyurdu

    Krisdos:

    Kelsin da körsün.



    Keldi Zatte Krisdosnunq alnına, da [xoydu] başxışlarnı Krisdosnunq alnına, da yügündü ayaxına.

    Ayttı Krisdos:

    Xaydansiz ya xaysı ulustan?



    Tek alar ayttılar:

    Ulu Ermeniliktənbiz, xulları ermeni Apkar xanınınq.



    Tek ayttı Krisdos:

    Ne kerəktir?



    Alar ayttılar:

    Xanımız antamalucdur. Da işitipbiz biylikinq üçün ki, köp xaysı ki xastalarnı sağaytıyırsen. Kelipbiz seninq alnınqa yarlığamaxınqnı xolmağa.



    Ayttп Krisdos:

    Ne ki xolsanqız, barça tügəllənir sizgə.



    Tek alar ayttılar:

    Xanımız sendən xoldu da ayttı: «Men bolmadım seninq xatına kelməgə. Okosdos cesar bilə bizim birlikimiz yox. Sen Jerusaemdəsen, da Biğados anda starostadır. Anınq üçün bolmadım xatınqa seninq kelməgə ki, men da bular duşmanbiz biri birimizgə.



    Evet ki menim ulusum kiçkinədir, sanqa da manqa yetkincədir. Da men seninq xulunqmen. Arzani etkəysen kelməgə. Da egər biylikinq yöpsünməsənq kelməgə, buyur ki, arzani bolğaymen seninq sürətinq ki, yazıp keltirsinlər».

    Ol sahat aytt Krisdos:

    Yasanqız boyovlar da yazınqız xağıt üstünə menim sürətimni.



    Tek buyurdu Zate cardar naxaşka ki:

    Başxa-başxa olturup yazınqız Krisdosnunq sürətin. Yazdılar – bolmadılar oxşatmağa. Xaytıp yünəçi ayttı Krisdos köçürməgə – bolmadılar oxşatmağa.



    Tek sordu Krisdos:

    Köçürdünqüzmi?



    Ayttılar naxaşlar ki:

    Adəmini asrı köçürübiz, yoxesə Tenqrini bolmasbiz köçürməgə.



    Tek ayttı Krisdos:

    Köçürdünqüzmi?

    Köçürdülər – bolmadılar oxşatmağa.

    Sordu Krisdos:

    Köçürdünqüzmi?



    Ayttılar ki:

    Bolmadıx.



    Ol sahat aldı Krisdos altınlı ubrusnu da xoydu yüzünə utru, da yıltrar edi Tenqrininq yüzü yarıx bilə. Aldı da berdi Zattegə da ayttı Jisus:

    Budur biyinqizninq hakimliki.



    Aldı Zatte bu obrusnu da keldi ulu sövünclük bilə kendininq xatına, da xan utru çıxtı 3 künlük yol. Açtılar tasdarağnı xannınq utrusuna – alay yıltırar edi tasdarağ yarıx bilə ki, günəşninq yarıxın yaptı. Kördü bunu xan da ulu sövünclük bilə sövündü, da sağaydı başından ayaxına dirə Apkar xan. Ol sahat sekirdi Apkar xan töşəkindən da keldi badgerk utrusuna, necik Terininq. Munda tügəllənir markareliki Esajeanınq ki, buyurdu: «Ansızım yügürsərlər axsaxlar, necik yednorojeç, da ağr tillilərninq sözü yenqillənsər» (Bibliyadan, “İsayya 35:6”–dan götürülüb və sonradan əsərin üzünü köçürən mirzə tərəfindən əlavə edilib – B. T)

    Keldi alnına badgerkninq da yügündü da sağaydı. Da buyurdu ulu yıxöv yasamağa, da altından puzdra ettirdi tasdarağqa, da kelirlər edi bütün el, da yügünürlər edi ol surp tasdarağqa. Da xaçan tügəlləndi yıxöv, kötürdülər tasdaragnı. Xaçan kötürdülər tasdarağnı, ol yerdə yabuştu ol sürət. Buyurdu ki, ol yerdə yasağaylar seğan, da seğan Üstünə stol xoydılar, ol tasdarağnı da ol badgerkni anda xoydпlar. Tenqrininq küyüvsüz otu bilə yapuluptur Krisdosnunq ekinci kelgəninə anca.
    30 kümüş üçün ki, Yuta sattı Krisdosnu 30 kümüşkə

    30 серебренных монет, за которые Иуда предал Христа
    (Отредактированные и измененные позже места выделены)

    Da ayttı aşagerdlərinə:

    Bilirmisiz ki, Єaydan edi ol 30 kümüş ki, manqa Apkar xan



    başxış yeberdi?

    Ayttı aşagerdlər:

    Biyim, sen bilirsen.



    Ayttı Yisus:

    Men aytıyım, da siz övrəninqiz. Bu kümüşnü işlədi must Para, hajr Aprahamnınq atası, da hajr Apraham bu kümüş bilə satın aldı peçera Amovnanınq oğlanlarından. Da Amovnalılar yeberdilər bu kümüşnü da satın aldı körklü Jovsepni xardaşlarından, da xardaşları Jovsepninq elttilər da berdilər Jovsepkə Mısırda, da alar elttilər başxış Soğomon xanğa, da Soğomon xan bu kümüş biləyasadı dacarnınq eşikin. Da dinsiz Napokotonosor xan, xaçan aldı Erusağemni da elni olca etti, da bu kümüşnü eltti da berdi Bağdatka, da bağdatlılar berdilər bu kümüşnü tatar xanlarına, da tatar xanları bizgə başxış keltirdilər, xaçan ki bizni xuvdu Herovtes xan, xaldı kümüş Petğehemdə, da aldılar bezirganlar, da berdilər



    xoyçılarğa, da aldılar bu Tenqrininq tonun, da berdilər Apkar xanğa, da Apkar xan bizgə yeberdi. Ayttı Yisus:

    Alınqız bu kümüşnü da eltinqiz cuhutlarnınq axpaşına. Egər aytsa: «Kim yeberdi?»,– aytınqız: «Jisus Jovsep oğlu yeberdi sizgə Nazarettən».



    Xaçan elttilər kümüşnü axpaşlarğa ki, xaçka çıxardılar, xaytıp Juta çıxara bergəndən sonqra Krisdosnu, yənə xaytardı kümüşnü alarğa ki, alıp edi axpaşlardan, da kendi asıldı. Tek ayttılar axpaslar:

    Tiyməstir bizgə ol kümüşnü saxlama – xan bahasıdır.



    Bardılar, ol kümüş bilə satun aldılar 1 yer ki, yarlılar kömərlər. Da storojlar ki, Krisdosnunq kerezmanın közətiyir edilər, kelip ayttılar ki, Krisdos ölüdən turdu. Keldilər ol axpaşlar da aldılar ol kümüşnü, da ayttılar storojlarğa ki:

    Aytmanqz ki, Krisdos ölüdən turdu.



    Da storojlar bolmadılar yaşırma Krisdosnunq turğanın – Tenqrininq buyruxu bilə. Anınq üçün ki, haybatlıdır anınq atı menqi menqilik. Amen.
    Barğanı Apkar xannınq Yerusağemgə

    ulu cerüv bilə öc almağa cuhutlardan

    Krisdos üçün

    Поход Абкар хана в Иерусалим, с целью отомстить евреям за Христа
    (Отредактированные и измененные позже места выделены)

    Xaçan işitti Apkar xan ki, Krisdosnu cuhutlar xaçka keltirdilər da xaç üstünə öldürdülər, yazdı Apkar xan Dıperios xanğa bitik: «Yügünməklik seninq xanlıxınqa, Tıperios xan! Xolarmen sendən ulu xoltxa bilə ki, barğaymen Jerusağemgə da öcün alğaymen Krisdosnunq, anınq üçün ki, ne ki xılındılar Krisdos bilə dinsiz cuhutlar, anınq üçün ki ol manqa berdi tirlik da ol meni arıttı yaman tınsızlıxımdan».

    Berdi Apkar xanğa Dıperios xan asrı ulu cerüv anınq xolu tibinə. Aldı bu çerüvnü, da bardı, da aldı Jerusağemninq çövrəsin, da buyrux etti cerüvgə ki, bolmağay damahlanğaysiz altınğakümüşkə, da ayamınça kesinqiz egər xartnı, egər igitni, egər oğlannı – barçasın xılıctan keçirinqiz, anınq üçün ki, klərmen Krisdosnunq xanın izdəməgə ki, men küsənc xaldım anınq aziz sürətindən. Tek ancax Tenqri boluştı, da aldılar Yerusağemni, da barça cuhutlarnı xılıctan keçirdilər, da xanları alay ketər edi mahalələrdə, necik bir axın suv. Ol sahat yarlığovuçı Krisdos yarlığadı Apkar xanğa da köründü anqar da ayttı:

    Nek bulay ayovsuz xanlar tökiyirsen? Ne izdiyirsen?



    Da Apkar bilməs edi ki, Krisdos bilə adam kibik küründü. Ayttı Apkar xan:

    Klərmen öc almağa Krisdosnunq ki, ol arzani dügül edi ölməgə, da cuhutlar anı xaçka çıxardılar. Da menim suxlancım bar edi anı körməgə, da arzani dügül edim, anınq üçün ki, yazıxlı edim.



    Tek ayttп Krisdos:

    Ne etti sanqa ki, sen anqar inandınq?



    Ayttı Apkar xan:

    - Men andamaluc edim, da ol meni pjşgel etti da köplərni menim bilə da kelmədi kensi, tek badgerkninq sürətin yeberdi.

    Ayttп Yisus:

    Tenqrini kim bolur körmə ki, sen aytıyırsen: «Tenqridir»,– da klərsen anı körməgə?



    Ayttı Apkar xan:

    Yazıxsız bolsam edi, körər edim anı, evet ki körmədim. Yoxesə anınq yarlığamaxın kördüm.



    Ayttı Jisus:

    Bolğay ki, köz artından edi, tügül edi Tenqri Oğlu?



    Ayttı Apkar xan:

    Men anı körmədim, yox. Evet ki sürətin yeberdi manqa. Tenqrininq sürəti edir, tügül edi adamnınq.



    Ayttı Yisus:

    Xaytar xılıcınqnı xınınqa, dağın öldürmд. Menmen Jisus ki, seninq bilə sözliyirmen.



    Tüşti Apkar xan Krisdosnunq ayaxına da xoldu:

    Azğına tur menim bilə ki, seninq sürətinqni körüp mxitarel bolıyım.



    Andan sonqra atlandп atka da bırğı tarttırdı ki, dağın xan tökməgəylər. Kördü Apkar xan Krisdosnu da canı-teni bilə süvündü. Da Krisdos ol sahat kökkə ağındı. Da ulu süvünclük bilə xayttı Apkar xan kendininq ulusuna, da ol ulusta asrı ulu süvünclük boldu. Da Apkar xan ermeni edi Krisdosnunq toğuşundan burun, da barça krisdan xanlarından burun da bu Apkar xan inandı Krisdoska. Biy Tenqri, ari Apkar xannınq da barça arilərninq parexosluxu bilə yarlığağaysen meğnel etkəngə, da yazğanlarğa, da sarnağanlarğa, da keçmişlər canına, ammen.
    1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   24

    Коьрта
    Контакты

        Главная страница


    Письменное наследие Кавказских албан том 1