• Литературна уншалгын зорилгонууд.
  • Литературна уншалгын хэшээлнүүдтэ хүмүүнэй үнэ сэнтэй хараа бүрилдүүлгэ.
  • Литературна уншалгын хэшээлнүүдэй удха шанар.
  • Литературна уншалгын хэшээлнүүдэй дүнгүүд. Ухибуунэй ɵɵрын хугжэлтын дунгууд (личностные результаты)
  • Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД)
  • Оршон тойрониие шудалха шадабари (познавательные УУД)
  • Харилсаха шадабари (коммуникативные УУД)
  • Литературна уншалгын шадабари (предметные результаты)
  • III классай түрэлхи литературын хэшээлдэ һурагшадай мэдэсэ, шадабарида табигдаха гол эрилтэнүүд Һурагшад иимэ юумэнүүдые мэдэхэ ёһотой
  • Һурагшад иимэ юумэ хэжэ шадаха ёһотой
  • III классай турэлхи хэлэнэй хэшээлдэ hурагшадай аман ба бэшэмэл хэлэ хугжөөлгөөр хэгдэхэ ажалай гол янзанууд
  • Түрэлхи хэлэнэй программын байгуулга ба удха. 3-дахи анги
  • Календарна – тематическа тусэблэлгэ
  • 2. Урданай юумэ шэнжэлжэ мэдэ (2 ч.)
  • 4. Һайн гэдэг юун бэ, муу гэдэг юун бэ(6 ч.)
  • 5. Аман зохёолой абдарhаа (6 ч.)
  • 6. Ажалые жаргал гэдэг юм (4 ч.)
  • 8. Сагаан hараар, Сагаалганаар! (5 ч.)
  • 9. Баатар сэрэгшэд (5 ч.)
  • 12. Гайхамшагта замбуулин (3 ч.)
  • 13. Илалтын hайндэр (4 ч.)
  • Хэрэглэгдэһэн һуралсалай методическа хүсэд суглуулбари
  • Хэрэглэгдэһэн литература

  • Скачать 332.03 Kb.


    Дата16.05.2017
    Размер332.03 Kb.
    ТипРабочая программа

    Скачать 332.03 Kb.

    Программа Түрэлхи хэлэн составлена на основе



    Рабочая программа Түрэлхи хэлэн составлена на основе:

    1. федерального государственного образовательного стандарта начального общего образования (приказ Министерства образования и науки РФ №17785 от 6 октября 2009г);

    2. положение о рабочей программе по предмету;

    3. Ц.Б. Цыренова, С.Д.Будаев, Ж.Ц. Эрдынеева. Түрэлхи хэлэн, 2 хуби, Улан-Удэ «Бэлиг», 2007 год;

    4. учебного плана МОУ « Агинская средняя общеобразовательная школа №1» на 2016-2017 учебный год.

    Данная рабочая программа предназначена для учащихся 3 класса МОУ «Агинская СОШ №1». Количество часов в неделю – 2 часа, всего за учебный год- 68 часов: 1 четверть – 18 часов, 2 четверть – 14 часов, 3 четверть – 20 часов, 4 четверть – 16 часов.
    Тайлбари бэшэг

    Һургуулиин шухала зорилго хадаа ургажа ябаа үетэндэ эрдэм болбосоролой үндэһэ һууриие гүнзэгыгѳѳр ба бата бэхеэр олгуулха, тэдэниие практика дээрэ хэрэглэхэ дадалтай ба шадабаритай болгохо, ажабайдал соо бэеэ олохо хүниие һурган гаргахаар хараалагдана.Һурагшадай түрэлхи хэлэ үзэлгэ хадаа оршон тойронхи ажабайдалые ойлгоходонь, мүн бэшэшье предмедүүдые үзэхэдэнь ехэ туһа хүргэдэг. Гадна һурагшадые болбосоруулха, хүмүүжүүлхэ хэрэгтэ туһалха арга боломжотой.

    Түрэлхи хэлээр программа Буряад Республикын эрдэм һуралсалай программа үндэһэлэн зохеогдоһон, гол авторынь Д.Д.Ошоров («Буряад хэлэн болон литературна уншалгаар эхин һургуулиин программа. 2002 он»). Түрэлхи хэлэ үзэлгэдэ 68 час һуралсалай жэл соо үгтэнэ. Хүнүүдэй харилсаан нигүүлэсхы нимгэн сэдьхэлһээ, урин дулаан хандалга хүмүүжүүлгэһээ, уран һайханда хамжуулгаһаа, тэрэнэй тоодо уран зохеолдо хүмүүжүүлгэһээ сүм дулдыдана. Тиимэһээ нигүүлэсхы сэдьхэл, арюун бодол, зохеохы арга шадал хүмүүжүүлгэдэ уран үгэ гээшэ хүмүүжүүлгын гол зэбсэг болоно.

    Үхибүүд бага наһанһаа түрэлхи хэлэнэйнгээ баялигтай, илангаяа уран үгын удха шанартай танилсажа, бэеэ даагаад уран зохеолнуудые саг үргэлжэ уншаха дадалтай болоно. Уран зохеолнууд һурагшадта мэдэсэ үгэхэһѳѳ гадна, тэдэниие уран зохеолнуудай образуудай нүлѳѳ доро һайн һайхан абари зан, түрэл арадтаа, түрэлхи хэлэндээ унтаршагүй дурлал хүмүүжүүлхэ еһотой. Дээдэ хэмжээнэй уран зохеолнуудые уншажа, сэдьхэлээрээ мэдэржэ, буряад арадайнгаа, элинсэг хулинсагайнгаа еһонуудые, заншалнуудые, сэсэн һургаалнуудые гүнзэгыгѳѳр ойлгожо, бодожо үзэжэ, оршон тойронхи байдалда бэеэ абажа, ерээдүй аха наһанайнгаа ажабайдалда хэрэглэжэ һургаха болоно. Гэхэтэй хамта, уран зохеолой бэедээ абадаг аргагүй ехэ ухаан сэдьхэлэй арга шадал эрхим уншагша ашаглажа шадаха. Энэ ушарһаа уламжалан эхин һургуулиин гол зорилгонуудай нэгэн гэхэдэ, уран зохеолнуудые дүүрэн хадуун абаха, сэдьхэлээрээ уншаха уншагшые хүмүүжүүлгэ болоно.

    Эхин һургуулиин урда заншалта еһоороо бага наһанай һурагшадые уншуулжа һургаха гэһэн зорилго хараалагдаһаар. Һайнаар уншажа һуралга хадаа һурагшадай саашадаа урган хүгжэхэ замда тон ехэ удха шанартай. Тиимэһээ литературна уншалгын хэшээлнүүдтэ бага наһанай һурагшадые эрхим уншалгада һургахаһаа гадна, уран зохеол сэдьхэл зүрхѳѳрѳѳ ойлгожо һургаха зорилго багшын урда табина.

    Литературна уншалгын зорилгонууд.

    Мүнѳѳ үедэ тайлбарилан уншалгаһаа литературна уншалгада орожо байһан шэнэ хараа бодолнуудай дэлгэржэ байһан үедэ уншалгада һургалгын ябасые хоер шэглэлтэйгээр ябуулагдана:

    1. уншалгада һургалга (уншалгын дадал бүрилдүүлгэ болон нарижуулга, уран зохеолой текст хадуун абалга, бэеэ даагаад уншаха дадал бүрилдүүлгэ);

    2. hурагшадта литературна мэдэсэ үгэжэ, бага наһанай һурагшадай литературна һуралсал болон литературна хүгжэлтэ хангаха.

    Литературна уншалгын хэшээлнүүдтэ бага наһанай һурагшадай хэлэлгын дадал бүрилдүүлгэдэ гол анхаралаа хандуулха, тэдэнэй шухалань — уншалгын ажаябуулгын үедэ уншалгын дадал хүгжѳѳлгэ болоно. Эндэһээ уламжалан литературна уншалгын гол зорилгонь – уран һайхан үгын хүсѳѳр һурагшын хүгжэлтэдэ нүлѳѳлхэ, искусствада дурлал түрүүлжэ, уран зохеолой гайхамшагта һайхан орон руу һурагшые шэглүүлхэ, хүн амитанай оюун дүй дүршэлдэ хамжуулха болоно.

    Энэ гол зорилго хэшээл бүхэндэ бэелүүлжэ, удаадахи тодорхой зорилгонуудые шиидхэхэ шухала:

    - уншалгын дүршэл олгожо, хэлэлгын шадабаринуудые бүрилдүүлхэ;

    -уран зохеол дүүрэн хадуун абажа, геройнуудтань сэдьхэлээ үбдэхэ, эмоциональнаар хандаха шадабари хүгжѳѳхэ;

    -уран зохеол сэдьхэлээрээ мэдэрхэ, ойлгохо, зохеолой дүрсэ (образ) байгуулһан уран аргануудые таниха, тухайлан бодомжолхо зохеохы дадалнуудые хүгжѳѳхэ;

    -хүүгэдэй поэтическэ дуулан шагналга (поэтический слух), уран һайханда нарин хандалга (художественный вкус) хүгжѳѳжэ, жэнхэни буряад хэлэлгэ шагнажа һургаха;

    - ном уншажа, оршон тойронхи байдалые, байгаалиие мэдэрэн анхаржа һургаха;

    - зохеолнуудые гүнзэгыгѳѳр ойлгохо дадал олгохо;

    - сэдэбээрээ, жанраараа элдэб зохеолнуудые уншуулжа, һурагшадай мэдэсэл үргэдхэхэ;

    - бага наһанай һурагшадта зорюулагдаһан эрхим уран (высокохудожественный) зохеолнуудтай болон научна-познавательна литературатай танилсуулха;

    - зохеолой хэлэн, удха дээрэнь хүдэлжэ, хүмүүнэй үнэ сэнтэй хараа бүрилдүүлхэ (формирование ценностных ориентиров личности);

    - эхин зүйлэй литературоведческэ болон хэлэлгын мэдэсэ бүрилдүүлхэ;

    - уран зохеол анализ хэхэ эхин шадабаринуудые бүрилдүүлхэ;

    -олоһон мэдэсэнүүдээ, шадабаринуудаа, дадалнуудаа гүнзэгырүүлэн нарижуулжа һургаха.



    Литературна уншалгын хэшээлнүүдтэ хүмүүнэй үнэ сэнтэй хараа бүрилдүүлгэ.

    Литературна уншалга хадаа хүмүүжүүлгын гүнзэгы удха шанартай. Литературна уншалгын хэшээлнүүд һанал бодолоо дүүрэнээр, гуримтайгаар хэлэхэ, геройнуудай хэһэн үйлэ хэрэгүүдые, абари зан, үйлын хүгжэлтые жэшээнүүдээр баримталан, бодомжолхо, согсолхо, уран гоеор хѳѳрэхэ дүршэл шадабаринуудыень хүгжѳѳнэ.

    Түрэл арадайнгаа ажабайдал, түүхэ, заншал, зан абари үзэжэ, уншажа байгаа зохеолнууд дээрэ үндэһэлэн, Эхэ орондоо дурлал, үнэн сэхэ ябадал, нигүүлэсхы сэдьхэл һэргээн, ниитын еһото эрхэтэн болон хүмүүжүүлэгдэнэ.

    Литературна уншалгын хэшээлнүүдэй удха шанар.

    Эхин һургуулиин урда заншалта еһоороо бага наһанай һурагшадые уншуулжа һургаха гэһэн зорилго табигдана. Гүрэнэй Һуралсалай Шэнэ Стандартын (ФГОС) эрилтээр эдир уншагша зохеолой гол удхыень ойлгожо, сэдьхэлээ ханангяар уншаха еһотой болоно. Уншаха номой гол удхань дээдэ хэмжээнэй элдэб жанрай уран зохеолнууд болоно.Уран зохеол уншуулхадаа, багша һурагшадай анхаралыень татаха, һонирхол түрүүлхэ, эршэ урматайгаар үзэжэ, уншаһан зохеолойнгоо идейнэ удха болон уран һайханиие ойлгожо абаха, һанал бодолыень залаха гэһэн удха шанартайгаар үнгэргэхэ. Зохеол шэнжэлхэдээ, һургашадые болоһон үйлэ хэрэгтэ, үйлэдэгшэ нюурнуудта ѳѳрын хандалга, сэгнэлтэ хүүлэжэ һургаха. Тус Ажалай программа һурагшадые алиш талаһаан хүгжѳѳн һургахые (УУД) хараална.

    Литературна уншалгын хэшээлнүүдтэ уран үгэдэ һурагшадай анхаралтайгаар хандасые хүмүүжүүлгэ үргэлжэлүүлэгдэнэ: нэгэ темээр олон авторнуудай хараа бодолыень зэргэсүүлжэ һурана, уншагшын мэдэсэ һонирхол үргэдхэнэ. Литературна уншалгын хэшээлэй зорилгонь хэлэлгэ хүгжѳѳлгэ мүн зандаа. Эндэһээ уламжалан һурагшадай үгын нѳѳсэ баяжуулха, тодо, уран хэлэлгэ хүгжѳѳхэ, зүбѳѳр асуудалнуудые табиха ба ойлгохо, ѳѳрынгѳѳ һанал бодол баримталжа һургаха, текстнүүдые зохеожо һургаха элдэб ажал ябуулагдахаар хараалагдана.

    Литературоведческэ заршам литературна творчествын бүхы һалбаринуудые – аман зохеол, буряад литературын классика, мүнѳѳ үеын хүүгэдэй буряад литература, Россиин арадуудай литературна зохеолнуудые үзэхѳѳр хараална. Мүн баһа литературын гол жанрнууд: онтохонууд, рассказууд, шүлэгүүд, баснинууд, драматическа зохеолнууд уншагдаха. Энэ заршам хүтэлбэри болгожо зохеолой анализ хэхэдээ, уран зохеолой темэ, проблематика, идейнэ удха, түхэл, уран арга, композиции анхарха.

    Түрэлхи хэлэнэй хэшээлнүүдэй гол удхань эдир һурагшадай буряад арадайнгаа еһо заншалнууд, һургаал заабаринууд тухай мэдэсэтэй боложо, саашадаа сахижа ябахаар табигданхай.

    Литературна уншалгын хэшээлнүүдэй дүнгүүд.

    Ухибуунэй ɵɵрын хугжэлтын дунгууд (личностные результаты):

    -эрдэм һуралсалда һайн хандасатай болохо;

    -хүмүүнэй абари зангыень үйлэ хэрэгээрнь сэгнэхэ;

    -уран зохеолнуудай удха болон түхэлнүүдтэ һонирхол бүрилдэхэ;

    - ѳѳрынгѳѳ ябадал литературна геройнуудай ябадалтай зэргэсүүлхэ;

    - зохеолой геройнуудай сэдьхэлэй болон бодолнуудайнь юртэмсэ ойлгохо, бодомжолхо;

    -уншаһан зохеолой геройнуудта ѳѳрын сэгнэлтэ үгэхэ шадабаритай болохо;

    - түрэл арадтаа, түрэлхи хэлэндээ унтаршагүй дурлал түрэхэ.

    - нигүүлэсхы һайхан сэдьхэл хүмүүжүүлэгдэхэ;

    - амитанай аймагай түлѳѳ харюусалга мэдэрхэ.



    Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД):

    -һуралсалай зорилго шиидхэхэ аргануудые мэдэрхэ;

    -табиһан зорилгодоо тааруулан, ажаябуулгаяа түсэблэхэ хѳѳрэлдѳѳндэ хабаадалсаха;

    -текстнүүдтэй хүдэлхэ үгтэһэн тусхайта тэмдэгүүдые ойлгохо;

    -уншагшын, соносогшын, харагшын үүргэ һэлгүүлжэ шадаха;

    - даабари дүүргэхэдээ, эдэбхи гаргаха;

    -ѳѳрынгѳѳ шадабари, мэдэсэ зүбѳѳр сэгнэхэ.

    -бэеэ даанги ажал эмхидхэхэ



    Оршон тойрониие шудалха шадабари (познавательные УУД):

    -тестнүүдэй удхыень ойлгохо, хубинуудта хубааха ;

    -уран зохеолнуудые научна- познавательна текстнүүдһээ илгаруулха;

    -уран зохеолой темэ болон гол бодолыень тодорхойлхо;

    -текст дотор табиһан асуудалда харюу олохо;

    -номой удха зурагуудаар гаргаха;

    - уран уншалгада хэрэглэгдэхэ номой толинуудые мэдэхэ;

    -уран үгын удхыень тайлбарилха;

    - харша болон дүтэрхы удхатай үгэнүүдые олохо;

    -зохеолой геройнуудые зураглаха үгэнүүдые шэлэхэ;

    -танигдаагүй үгэнүүдэй удхыень текст соо тухайлха.

    Харилсаха шадабари (коммуникативные УУД):

    - бүлэгэй ажалда һонирхол үзүүлхэ;

    -хүнэй һанамжа зүбѳѳр ойлгохо, тэрээндэ хүндэтэйгѳѳр хандаха;

    -хамтын ажал анхарха, ѳѳрынгѳѳ һанамжа оруулха;

    -нравственна ойлгосонуудые(хани барисаан, түрэл гарал, гэр бүлэ, үетэн нүхэд ) мэдэрхэ;

    - хамтын ажалай дүн сэгнэхэ;

    -аха зоной контекстнэ хэлэлгэ ойлгохо.

    Литературна уншалгын шадабари (предметные результаты):

    -зохеол бүхэли үгэнүүдээр уншаха;

    - элдэб авторнуудай шүлэгүүдые сээжээр уншаха;

    -зохеолой нэрээрнь удхыень тайлбарилха;

    -зохеолой нэрэ гол бодолтойнь зэргэсүүлхэ;

    -текст соо юрэ хѳѳрэлгэ, зураглал, бодомжолго олохо;

    -арадай аман зохеолой удха мэдэхэ;

    -уран зохеолнуудай авторнуудые мэдэхэ;

    -текст соо хүниие зураглаһан уран аргануудые олохо;

    -уран зохеолой жанрай гол шэнжэнүүдыень мэдэхэ;

    -текстнүүдые интонационно зүбѳѳр уншаха;

    -үгтэһэн темэдэ багахан хѳѳрэлгэ бэлдэхэ.



    III классай түрэлхи литературын хэшээлдэ һурагшадай мэдэсэ, шадабарида табигдаха гол эрилтэнүүд

    Һурагшад иимэ юумэнүүдые мэдэхэ ёһотой:

    — Үзэһэн зохёолойнгоо автор тухай, номой нэрые;

    — Үзэһэн зохёолойнгоо гол үйлэнүүдые (сюжет), геройнууд, тэдэнэй хоорондохи хани харилсаан тухай;

    — программаар хараалагдаһан сээжэлдэхэ ёһотой зохёолой хэһэгүүдые, шүлэгүүдые.



    Һурагшад иимэ юумэ хэжэ шадаха ёһотой:

    — уран зохёолшын зохёол соогоо бэшэһэн уран зураглалые хөөрэжэ;

    — үзэжэ байһан зохёолой гол шухала үйлэнүүдые бусад олон юрын үйлэнүүдһээ илгажа;

    — зохёол соохи үйлэнүүдэй болоһон шалтагааниие, сагые, тэрэнэй хойшолонгые элирүүлжэ;

    — үзэжэ байһан зохёолой хэлэнэй уран аргануудые, байгаалиин зураглалнуудые текст сооһоо илгажа;

    — зохёолой геройдо өөрынь хэһэн хэрэг, үйлэ, хэлэһэн һанал бодолынь баримталан, характеристикэ үгэжэ;

    — уран зохёол соохи текст зүбөөр, тодорхойгоор уншажа;

    — сээжэлдэһэн зохёолоо тодоор, уранаар уншажа;

    — багашаг эпическэ зохёол болоод ехэ зохёолой хэһэгүүдые тобшоор, удхадань дүтэрхыгөөр, түүбэрилэн найруулан бэшэжэ;

    — зохёолой герой тухай хөөрэжэ;

    — багахан эпическэ зохёолой удхаар түсэб табижа;

    — өөрынгөө дураар уншаһан зохёол тухайгаа һанамжаяа, ойлгоһоноо өөрынхеэрээ хөөрэжэ;

    — уран зураашадай гоё һайхан зураг тухай ойлгоһоноо, һанамжаяа хэлэжэ.

    III классай турэлхи хэлэнэй хэшээлдэ hурагшадай аман ба бэшэмэл хэлэ хугжөөлгөөр хэгдэхэ ажалай гол янзанууд

    - Уран зохёолой, хэлэнэй ном соо оруулагдаһан зохёолой хэһэгүүдые тодорхойгоор уншалга.

    - Уран зохёолһоо сээжэлдэһэн хэһэгүүдые, шүлэгүүдые тодо һонороор, уранаар хэлэлгэ.

    - Рассказуудые, ехэ прозаическа зохёолой хэһэгүүдые удхадань дүтэрхыгөөр, тобшоор, шэнжэлэн хөөрэхэһөө гадна, бэшэг дээрэ тэрэнээ найруулан бэшэлгэ.

    - Тиихэдээ байгаалиин үзэгдэл, геройн түхэл шарай, гэр соохи байдал г.м. зураглан хөөрэлгэ ба бэшэлгэ.

    - Үзэһэн, уншаһан зохёолой удхаар ойлгоһоноо, мэдэхэ болоһон юумэеэ өөрынгөө үгөөр хөөрэлгэ, зохёолго бэшэлгэ, табигдаһан асуудалда дүүрэн харюу хэлэлгэ, мүн баһа бэшэмэл харюу бэлдэлгэ, литературна герой тухай рассказ зохёожо хөөрэлгэ, тэрэнээ зохёон бэшэлгэ.

    - Түрэлхи хэлэнэй ном соо ороһон багашаг зохёолой текстын удхаар түсэб табилга.

    - Хараһан, үзэһэн, дуулаһан, мэдэхэ болоһон юумэеэ уранаар зураглан хөөрэлгэ, рассказ зохёожо туршалга, удхатай онтохоной, рассказай болоод зарим басниин удхаар инсценировко бэшэлгэ.

    - Уншаһан һонин зохёол, уран зураг, хараһан кино, теле-дамжуулга тухай һанамжаяа хөөрэлгэ.

    Түрэлхи хэлэнэй программын байгуулга ба удха.

    3-дахи анги

    Түрэлхи хэлэн гэһэн 3-дахи ангиин программын байгуулга ба удха.

    Эхин һургуулида түрэлхи хэлэн һуралсалай предмет болгогдожо, үзэгдэжэ байдаг гээшэ. Түрэлхи хэлэн үзэлгэ болбол имагтал түхэл янза дүрсөөр харуулдаг дээрэһээ һурагшадые арад зондоо үнэн сэхээр хүмүүжүүлхэ хэрэгтэ тон ехэ удха шанартай. Һурагшадта түрэлхи хэлэн шудалан үзүүлхэдээ, буряад хэлэнэйнгээ баялигтай гүнзэгыгөөр танилсуулха, һайнаар хэлүүлдэг, уншуулдаг, бэшүүлдэг болгохоһоо гадна, буряад арадайнгаа ажабайдал, түүхэ, заншал, зан абари үзэжэ байгаа зохёолнууд дээрэ үндэһэлэн, һайнаар ойлгуулха, ухаан сэдьхэлдэнь шэнгээхэ, манай обществын ёһото эрхэтэн болгон хүмүүжүүлхэ гэһэн шухала зорилгонууд табигдана. Багша хадаа хэшээл бүхэндөө түрэлхи хэлэнэй хүмүүжүүлхы үүргэнүүдые шударгыгаар бэелүүлхэ уялгатай. Һуралсал-хүмүүжүүлгын зорилгонуудые бэелүүлгэдэ, үхибүүдэй наһанай арга боломжо хараадаа абадаг дээрэһээ нэгэдэхи шатада эхин классуудай һурагшад уншажа, хөөрэжэ һурана.

    3-дахи ангин түрэлхи хэлэнэй программын бүлэг темэнүүд:

    1. Түрэл хэлэн, түрэhэн дайда; 2. Урданай юумэ шэнжэлжэ мэдэ; 3. Хогор намар; 4. Һайн гэдэг юун бэ, муу гэдэг юун бэ?; 5. Аман зохёолой абдарhаа; 6. Ажалые жаргал гэдэг юм; 7. Саhата үбэл; 8. Сагаан hараар, Сагаалганаар!; 9. Баатар сэрэгшэд; 10.Эжын hайндэр; 11. Урин хабар; 12. Гайхамшагта замбуулин; 13. Илалтын hайндэр; 14. Сэсэгтэ зун.

    3-дахи ангиин курс һурагшадые уран зохёол абьяастайгаар уншаха дуратай, тодорхойгоор, тодо зүбөөр уншаха шадабариинь хүгжөөхэ, уншаһан зохёолоо ухаандаа буйлуулан, удхыень зүбөөр элирүүлэн ойлгодог, һонирходог болгохоһоо гадна, һурагшадта шүлэг, арадай аман зохеол, буряад уран зохеолой эхи табигшад, литературна онтохон гэһэн мэдэсэнүүдтэй болоно.

    Түрэлхи хэлэнэй ном соохи зохёолой текстнүүдэй удаа үгтэһэн “асуудал ба даабаринуудта” һурагшад зүб харюу үгүүлхэ, шанар һайнтайгаар дүүргэжэ һургаха шухала. Программа соо шудалан үзэхэ ба уялгата уншаха зохёолнуудһаа гадна, һурагшадай заабол сээжэлдэхэ зохёолнуудай список үгтэнхэй. Шүлэг гү, али прозаическа зохёолһоо шэлэн абтаһан зарим хэһэгүүдые һурагшадай сээжэлдэхэ

    Сээжэлдэхэ зохёолнуудай нэрэнүүдэй удаа классһаа гадуур һурагшадай уншаха зохёолнуудай список үгтэнхэй. Һурагшадай гэртээ уншаһан зохёолнуудаар хэшээлэй үедэ хөөрэлдөө хэхын тулада программаар тусгаар саг һомологдоно. Классһаа гадуур зохёолнуудые багшын хүтэлбэри доро һурагшад уншахадаа: 1) зохёол өөрөө (бэеэ даагаад) уншажа һурана; 2) уншаһан зохёолойнгоо удхые хөөрэжэ һурана; 3) зохёолой удха өөрынхеэрээ сэгнэжэ, шэнжэлжэ туршаха аргатай болоно. Эдэ хүдэлмэри түрэлхи хэлэ заалгын болоод һурагшадай аман ба бэшэмэл хэлэ хүгжөөхэ зорилгонуудые бэелүүлхын түлөө хэгдэнэ. Түрэлхи хэлэн тухайгаа һурагшад ямар мэдэсэтэй, ойлгосотой болохо ёһотой юм гэһэн эрилтэнүүд программа соо үгтэгдэнхэй.

    Туд программада хабсаргалтанууд үгтэбэ: 1-дэхи хабсаргалта: классһаа гадуур һурагшадай уншаха зохёолнууд.

    Уншалгын дадал сэгнэлгэ

    Һуралсалай жэлдэ уншалгаар дадал саг үргэлжэ шалгагдажа байха ёһотой (четверть бүхэнэй һүүл багаар). 1 – 4-хи классуудта һурагшадай уншаагүй тусхай текст ондоо ном сооһоо абтаха, һурагша бүхэнэй дүршэл шалгахын тула нэгэ текст хэрэглэхэ.

    Нэгэ минута соо уншаһан үгэнүүдэй тоо хараадаа абажа, сэгнэлтэ иигэжэ табиха:

    Класс


    Сэгнэлтэ болон уншаха текстын үгын тоо

    «5»

    «4»

    «3»

    «2»

    1

    30-һаа дээшэ

    15-20

    15 доошо

    -

    2

    40-һөө дээшэ

    30-40

    25-30

    25-һаа доошо

    3

    60-һаа дээшэ

    50-60

    35-50

    35-һаа доошо

    4

    70-һаа дээшэ

    60-70

    45-60

    45-һаа доошо

    Һурагшадай хэр зэргэ уншадаг болоһые ажаглалга дээрэһээ сэгнэхэ ёһотой. Текст дээрэ хүдэлхэ шадабари хараадаа абан, класс бүридэ программын эрилтын үндэһөөр табигдаһан хэмжээ баримталан, һурагшадай уншалгын дүршэл сэгнэхэ.


    «5» сэгнэлтэ хэрбээ:

    а) 1-хи классай һурагшын үгэнүүдые бүхэлеэр (3-4 үетэй үгэнүүдые – үенүүдээр), һэлгэн, хазагайруулангүй, үзэг гээнгүйгөөр, удаан аялгануудые зүбөөр хэрэглэн уншахадань;

    б) 2 – 4-хи классуудта удхын сохилто баримталан, сэгнэлтын тэмдэг зүбөөр илган уншахадань; уншаһан текстын гол удха зүбөөр ойлгоод, хэлэжэ, хөөрэжэ шадаа һаань;

    в) 3 – 4-хи классуудай һурагшадта уншаһан текст хубинуудта хубаажа шадаа һаань;

    г) шүлэг сээжээр хэлэхэдээ, үгэнүүдээ зүбөөр, нэгэшье торонгүй, уран гоёор уншаһан байхадань табиха.
    «4» сэгнэлтэ хэрбээ һурагшын:

    а) уншахадаа, үгэнүүдтэ 2-3 алдуу гаргаа һаань, сэгнэлтын тэмдэгэй хойно ( точко, запятой, асууһан ба шангадхаһан) зогсолто хээгүй һаань;

    б) сээжээр уншахадаа, үгэнүүдтэ 2-3 алдуу гаргаа һаань гү, али сэглэлтын тэмдэг хоолойгоороо илгаагүй һаань; уншаһан текстынгээ удха зүбөөр ойлгобошье, тэрэнээ тодо бэшээр найруулан хөөрөө һаань;

    в) уншаһанаа хөөрэжэ үгэхэдөө, зарим нэгэ ушарта торолсожо, багшын туһаламжаар заһажа хэлэһэн байхадань табиха.


    «3» сэгнэлтэ хэрбээ һурагшын:

    а) уншахадаа, үгэ хазагайруулжа гү, али үгэ ба үенүүдые һэргүүлжэ, орхижо, 4-5 алдуу гаргаа һаань, эли тодоор уншаагүй һаань;

    б) уншаһан текстынгээ гол удха багшын ткһаламжаар хэлэжэ шадаа һаань;

    в) сээжээр уншахадаа, текст гүйсэд мэдэхэгүй, сэглэлтын тэмдэгүүдтэ зогсолто хээгүй һаань;

    г) хэлэлгэ соогоо алдуу гаргахадаа (үгэ буру хэрэглэхэ, мэдүүлэл дутуу, үсөөн үгэтэй г.м.), уншаһан текстынгээ удаа дара алдаашье һаа, найруулан хэдэжэ шададаг байхадань табиха.
    «2» сэгнэлтэ хэрбээ һурагшын:

    а) үгэ бүхэниие таһалдангяар, сэглэлтын тэмдэгтэ зогсолто хэнгүй уншахада, 6-һаа үлүү алдуу гаргахадань;

    б) сээжээр уншаха тектынгээ ехэнхи хубиие мэдэхэгүйдэ, абяан ба үзэгүүдые хазагайруулжа, 6-һаа үлүү алдуу гаргахадань;

    в) уншаһан тектынгээ гол удха найруулан хэлэжэ шадааггүй һаань;

    г) текстын удхын удаа дараа найруулан хэлэжэ шададаггүй, хэлэлгэдээ олон алдуу гаргадаг байхадань табиха.

    Энэ классай һурагшадай буряад хэлэнэй хүгжэлтэ муушаг. Класс соо __ һурагшад һайн буряад хэлэтэй, __ һурагшад буряадаар ойлгоходоошье, дуугархадаашье муунууд. Энэ хадаа саадай болон гэртэхинэй үхибүүдтэеэ хоорондохи харилсаанһаа дулдыдана. Ушар тиимэһээ буряад литературын хэшээлнүүд хүндэшэгөөр үнгэрнэ.

    Тиимэһээ багшын энэ классай урда гол зорилго хадаа:

    1) үхибүүдэй аман хэлэлгэ хүгжөөхэ

    2) уран уншалгын аргануудые хэрэглэн, зохёол зүбөөр ойлгон уншалгада hypгaxa

    3) зохёолой удхыень хөөрэлгэ (дадал асуудалнуудаар үхибүүдтэ ойлгуулха).

    Түрэлхи хэлэн (34недели* 2ч= 68ч)

    3-дахи ангин түрэлхи хэлэнэй программын бүлэг темэнүүд:

    3. Хогор намар; 4. Һайн гэдэг юун бэ, муу гэдэг юун бэ?; 5. Аман зохёолой абдарhаа; 6. Ажалые жаргал гэдэг юм; 7. Саhата үбэл; 8. Сагаан hараар, Сагаалганаар!; 9. Баатар сэрэгшэд; 10.Эжын hайндэр; 11. Урин хабар; 12. Гайхамшагта замбуулин; 13. Илалтын hайндэр; 14. Сэсэгтэ зун.

    Календарна – тематическа тусэблэлгэ




    Темэ

    Һара, үдэр

    Предметнэ результат

    Примечани

    1. Түрэл хэлэн, түрэhэн дайда (2 ч.)

    1

    Хүн бүхэн түрэлхи хэлэтэй.

    Түрэлхи хэлэн. Ш-Х. Базарсадаева

    Тоонто Ц-Б. Бадмаева





    Шулэгэй удха,

    уран уншалга дээрэ худэлхэ, эрдэм ном гээшэ хунэй бухы наhан соо хэрэгтэй юумэнуудые хэлэжэ, ойлгуулжа угэдэг гэжэ ойлгожо абаха.

    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, багша, hургуули тухай хөөрэлдэхэ


    5-7 нюур.

    «Түрэлхи хэлэн», 6 нюур-сээжэлдэхэ




    2

    Манай Эхэ орон – Росси.

    Ород хэлэн. Ц-Д.Дондокова.

    Москва.

    Эхэ оромнай hайхан даа! Б.Базарон

    Нютаг Ш-Х Базарсадаева





    Түрэл буряад хэлэн тухай хөөрэлдэхэ, шүлэг уранаар уншаха, сээжэлдэхэ.

    Шүлэгэй гол удха дээрэ хүдэлхэ, түрэл хэлэнэй хүсэн тухай хөөрэжэ шадаха.

    Эхэ орон тухай автор юун гэжэ бэшэнэб, ямар үгэнүүдые хэрэглэнэб, элирүүлхэ.


    8-14 нюур

    «Ород хэлэн», «Yгэ», «Эхэ оромнай hайхан даа!» гэhэн шүлэгүүдэй али нэгыень сээжэлдэхэ



    2. Урданай юумэ шэнжэлжэ мэдэ (2 ч.)

    3

    Монголой нюуса тобшо




    Рассказай удха дээрэ худэлхэ. Зуб, алдуугуй уншалга дээрэ худэлхэ.

    Шулэгэй гол удхыень оорынгоо угоор дамжуулан тайлбарилжа шадаха, уран уншалга хугжоохэ.

    Аман хэлэ хугжоохэ.





    4

    Абай Гэсэр. Бэлигэй толи




    Уран уншалга дээрэ худэлхэ.




    3. Хонгор намар (4 ч.)

    5

    Намарай шэнжэ С.Дондокова Намарай шарай. Б.Санжин Намарай ольбон Ш.Нимбуев




    Уран уншалга хугжоохэ, ямар бодолнууд турэнэб, тодорхойгоор хоорэжэ шадаха.





    6

    Уран Зурааша Намар.

    Баян ургаса. Ш.Нимбуев Намарай ажал хүдэлмэри






    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, ямар бодолнууд турэнэб, элируулхэ.

    Рассказай удха дээрэ худэлхэ






    7

    Хартаабха Д.Жалсараев.

    Адха орооhон. Э.Дугаров Хилээмэн






    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, асуудалнуудта харюусаха.




    8

    Орой намар.

    Намар Б.Жанчипов Эдеэшэhэн ургаса












    4. Һайн гэдэг юун бэ, муу гэдэг юун бэ?(6 ч.)

    9

    Цэрэн. Б.Шойдоков




    Зохёолой гол удха ойлгоод, хоорэжэ шадаха.




    10

    Һургуули тээшэ. Б.Базарон Хэн зэмэтэйб?

    Хахархай аяга Э. Дугаров






    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, асуудалнуудта харюусаха.




    11

    Аманайм алдуу. Ж.Зимин Һайн даа, нүхэдни! Д.Дугаров




    Рассказ уншаад, класс соо ямар ушар болооб, хоорэхэ.




    12

    Хоёр.

    Эрдэмтэй эрбээхэй. Б.Базарон






    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, удхаарнь хоорэлдэхэ, шулэг сээжэлдээд, уран гоёор хэлэжэ шадаха шадал хугжоохэ.




    13

    Басни гэжэ юун бэ?

    Һэшхэл Б. Санжин






    Басниин удхада ямар пургаалай оньпон угэ тааранаб, тодорхойлхо.




    14

    Аюулта үбшэн.Ч.Цыдендамбаев Тетрадиин гомдол

    Абгын бэлэг. Ц.Шагжин Тамхинай хорон






    Рассказ уншаад, дэбтэрэй гомдол, эзэн тухайнь хоорэлдэхэ.




    5. Аман зохёолой абдарhаа (6 ч.)

    15

    Арадай Аман зохёол тухай. Таабаринууд




    Ямар зохёолые таабаринууд гэдэг бэ, элируулхэ. Хунэй хугжэлтэдэ ямар уургэ дуургэнэб, тодорхойлхо.




    16

    Арадай онтохонууд тухай. Хамтын Зол жаргал




    Онтохонуудай удха дээрэ худэлхэ, асуудалнуудта харюу угэхэ, уншалга хугжоохэ. Аман хэлэ хугжоохэ.




    17

    Хамтын Зол жаргал










    18

    Оньhон үгэнүүд. Хошоо үгэнүүд. Тэнэг шоно




    Оньпон угэнууд ямар пургаал заабари угэнэб, удхыень пайнаар ойлгожо абаад, ходо панажа ябаха.




    19

    Харуул дээрэ.










    20

    Литературна онтохон. Хилар шандаган










    6. Ажалые жаргал гэдэг юм (4 ч.)

    21

    Гар гараа барилсаан. Ч-Р Намжилов.

    Ажаллаха гэжэ хүн түрэдэг.












    22

    Ажал. Ц. Номтоев

    Аргата Хүсэтэ хоёр.






    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    23

    Эсэгын хүбүүд. Д.Улзытуев Хүдэлмэрилжэ олоhон түхэриг










    24

    Манай сэсэрлиг. Э Дугаров Бишыхан хонишон. Хэн ямар үнэртэйб? Дж. Родари




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    7. Саhата үбэл (8 ч.)

    25

    Yбэл Ц-Ж.Жимбиев. Буга hара. Б.Санжин










    26

    Yбэлэй hүни Ч-Р. Намжилов




    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, шулэгэй удхаар ямар зураг зурахаар бэ, автор ямар уран арга хэрэглэнэб, элируулхэ.




    27

    Унтаана баабгай Б. Санжин Шэнэ жэлнай ерээл даа Г.Чимитов




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    28

    Шэнэ жэлэй дуун. Г.Чимитов Саhата үбэл










    29

    Воевода- хүйтэн. Н.Некрасов Yбэлэй угалзанууд.










    30

    Хүхэ буханууд. Yбэлдөө хүдөөдэ.










    31

    Шубууд үбэлдөө. Гэрэй амитад үбэлдөө.




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    32

    Яагаа гайхалтай юм! Санашан Ш.Нимбуев

    Иимэ юумэ мэдэхэдэ туhатай






    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    8. Сагаан hараар, Сагаалганаар! (5 ч.)

    33

    Сагаалганаар! Х.Галсанова. Сагаалган. Литэ.




    Сагаалган тухай мэдэсэл ургэдхэхэ, ямар ёпо заншалнуудые сахидаг бэ, гэжэ элируулхэ.

    Шулэг уранаар уншажа, арбан хоёр жэлэй нэрэнуудые панажа абаха.

    Уран уншалга дээрэ худэлхэ, хадаг дэлгэхэ,тоолэй табиха гэпэн угэнуудэй удха дээрэ худэлхэ





    34

    Һэеы гэр. Эрын юhэн эрдэм.

    Эхэнэр хүнэй юhэн эрдэм.






    Сагаалганай ямар пургаал, заабаринуудые ойлголжо абааб, тодорхойлхо. Алдуугуй , зубоор уншалга дээрэ худэлхэ.




    35

    Табан хушуу малай түл.




    Ямар табан нухэд тухай хэлэгдэнэб, элируулхэ. Уран уншалга дээрэ худэлхэ.

    Унаган, ботогон тухай уранаар уншаха.

    Эшэгэн тухай мэдэсэ ургэдхэхэ. Табан хушуу малай тулнуудые хадуужа абаха.





    36

    Буряад зоной наадан.










    37

    Шагай наадан тухай.

    Шагай наадан. Ц. Номтоев












    9. Баатар сэрэгшэд (5 ч.)

    38

    Хилэ хажуудамнай. С.Баруздин










    39

    Ногоон кружка Ц. Номтоев




    Тус зохёолой гол удхыень элируулжэ, гол уйлэдэгшэ нюурнуудта сэгнэлтэ ухэ.




    40

    Суута генерал. Хэзээдэ бү мартаарай! М. Исаковский










    41

    Советскэ Союзай Герой Иван Максимович Трофимов тухай




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    42

    Амгалан байдал Г.Чимитов Манда эб найрамдал хэрэгтэй!




    Шулэгуудэй удха дээрэ худэлхэ, уран уншалга хугжоохэ.




    10. Эжын hайндэр (5 ч.)

    43

    Эжы. Ц-Д.Дондогой




    Шулэгуудэй удха дээрэ худэлхэ, уран уншалга хугжоохэ.




    44

    Эхэ. Г.Чимитов




    Шулэгуудэй удха дээрэ худэлхэ, уран уншалга хугжоохэ.




    45

    Эхэ тухай дуун. Д.Жалсараев Эжы. Б.Базарон










    46

    Хүбүүндээ. Басагандаа.

    Ш-Х.Базарсадаева






    Шулэгуудэй удха дээрэ худэлхэ, уран уншалга хугжоохэ.




    47

    Гэнтэ шэдитэй болошоо hаа… Ц-Д.Дондогой




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    11. Урин хабар. (6 ч.)

    48

    Байгаали Г.Чимитов. Хабар










    49

    Зэргэсүүлгэ тухай. Хабарай амисхал. Б.Санжин










    50

    Гэрэй амитад хабарай сагта




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    51

    Хабартаа хүнүүд ямар ажал хэнэб?




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    52

    Баян хабар Ч-Р. Намжилов Урин хабар










    53

    Алтан хараасгай Ц-Д. Дондокова шубууд хабартаа




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    12. Гайхамшагта замбуулин (3 ч.)

    54

    Хайшан гээд космонавт болохо юм? Ж.Зимин










    55

    Космосто түрүүшынхиеэ гаралга




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    56

    Заахан космонавтын Yгэ. Г Чимитов «Восток – 6»










    13. Илалтын hайндэр (4 ч.)

    57

    Илалтын салют Ч.Цыдендамбаев




    Шулэгуудэй удха дээрэ худэлхэ, уран уншалга хугжоохэ.




    58

    Эхэ оронойнгоо түлөө. Буурал сагаан ветеранда.

    Ш-Х.Базарсадаева












    59

    Советскэ Союзай Герой Жамбал Тулаев




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    60

    Эсэгэ Ц-Х. Хубитуева Хүшөөгэй урда.

    Ц-Д. Дондокова






    Шулэгуудэй удха дээрэ худэлхэ, уран уншалга хугжоохэ.




    14. Сэсэгтэ зун (8 ч.)

    61

    Зунай эхиндэ. Х.Намсараев










    62

    Бороохон. Д.Улзытуев

    Эртын бороо – тоhон Б.Санжин












    63

    Сайн, минии наран!










    64

    Зунай бороо. Аадар Б.Абидуев




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    65

    Далайн захада










    66

    Эдир геологуудай дуун Г.Чимитов. Yхибүүдэй аяншалга. Б-Б. Намсарайн Сабшалан дээрэ










    67

    Уhанай гомдол. Шубууд ба хорхой шумуулнууд зунай сагта




    Тус зохёолой гол удха элируулжэ, асуудалнуудта харюусаха.




    68

    Һанажа аба! Зунай хүдэлмэри











    Планируема результат


    Предметнэ

    Метапредметнэ

    Личностно

    Текстын удхаар асуудалнуудта харюу үгэхэ, харюугаа баримталан текст сооhоо мэдүүлэлнүүдые олохо, уншаhанаа сэгнэжэ шадаха.Текстын удхыень hэргээн хөөрэжэ шадаха.Текст хубинуудта хубаажа, тэдээндэ нэрэ hанаха, зохёолойнгоо гол удха элирүүлхэ.Болоhон үйлэ хэрэгүүдые, үйлэдэгшэ нюурнуудай хэhэн үйлэ хэрэгүүдые, байгаалиин үзэгдэлнүүдые авторой зураглаhые ойлгохо.


    Багшын туhаламжаар аман үгөөр зураглаха

    Yйлэдэгшэ нюурнуудта тэдэнэй ябадалнуудта сэгнэлтэ үгэхэ. Геройнуудта характеристика үгэхэ.

    Зохёолой жанрнууд: таабаринуудай, оньhон үгэнүүдэй ,онтохонуудай тодорхойлогонуудые бэе бэеhээнь илган элирүүлхэ. Ажабайдалай үйлэ-ябаса болон тэрэниие уран зохёол соо зураглан харуулга. Бэе бэеэ хүндэлэлгын ёhо гуримууд, hургаал заабаринууд. Уран зохёолшондо hонирхол болон хүндэлхэ ёhо хүмүүжүүлхэ.


    Уран аргануудтай танилсуулха, зохёол соо тэдэниие оложо hургаха

    Уран үгэнүүдэй удха шанарые сэгнэхэ.

    Элдэб жанрай зохёолнуудые шагнаха шадабари хүгжөөхэ, эмоциональна хандасаяа харуулха.



    Уншалгын шанар нарижуулха. Шангаар уншалга – ондоо хүнэй дуулахаар уншалга, харин шэмээгүй аман соогоо уншалга - өөртэ уншалга гэжэ hурагшад ойлгохо. Өөрынгөө сэдьхэлэй байдалда тааруулан уран зохёол бэдэрэн олохо шадабари бүрилдүүлхэ.




    Аман ба бэшэмэл хэлыень хүгжөөхэ.


    Хэрэглэгдэһэн һуралсалай методическа хүсэд суглуулбари

    1.Ц.Б. Цыренова, С.Д. Будаев, Ж.Ц.Эрдынеева «Түрэлхи хэлэн». Yндэhэн буряад hургуулиин 3-дэхи классай hуралсалай ном: 1-дэхи хуби, 2 –дохи хуби.-Улан-Yдэ: «Бэлиг» хэблэл, 2007.

    2. Дылыкова Р.С. Буряад һургуулиин программанууд.. 1-4 классууд. Улаан-Үдэ: «Бэлиг» хэблэл, 2013 он

    Хэрэглэгдэһэн литература

    1. Буряад хэлэнэй сахим һураха бэшэг. Электронный учебник бурятского языка.



    2. С.Ц. Содномов. Литературна уншалга. Буряад һургуулиин гурбадахи классай программа. Улаан-Үдэ: «Бэлиг» хэблэл, 2005 он

    Коьрта
    Контакты

        Главная страница


    Программа Түрэлхи хэлэн составлена на основе

    Скачать 332.03 Kb.